FARKINDALIK NEDİR?

BERKAY KÖSE ( Uzman Klinik Psikolog )



Otomatik Pilotta Yaşamak

Bu yaşam koşuşturmacasında her şeyi o kadar otomatik pilottaymış gibi yapıyoruz ki. Yemek yemek, muhabbet etmek, yürümek, araba sürmek hatta ev işi yapmak. Peki otomatik pilottan nasıl çıkacağız? Farkındalıkla…

Farkındalık nedir?

John Dunne'ye (2007) göre, farkındalığın bilinçlilik, dikkat ve hatırlama olarak üç temel bileşeni vardır. Bilinçlilik, her anın bilincinde olmak anlamına gelir; dikkat, ana dikkat etmek demektir ve hatırlama hem bilinçliliği hem de dikkati hatırlamak anlamına gelir. Kısaca farkındalık, dikkati şimdiki ana yöneltmek, deneyimlenen duyguları yargılamadan kabul etmektir.

Farkındalığın Türleri var mıdır?

                Genel olarak farkındalığı duyusal, duygusal ve zihinsel farkındalık olarak ayırabiliriz. Duyusal farkındalık beş duyu yoluyla gelen bilgileri fark etmektir. Yolda yürürken esen rüzgârın farkında olmak, gördüğümüz insanların farkında olmak, yağmur yağıyorsa tenimize değen yağmurun farkında olmak gibi. Ya da yemek yiyorsak yemeğin tadının farkında olmak gibi.

                Duygusal farkındalık ise duygularımızın farkında olmaktır. Öfkeleniyorsak öfkenin farkında olmak, mutluysak mutluluğun farkında olmak gibi. Bizler eğer olumlu duyguları fark etmeye başlarsak olumlu duyguların bizde yarattığı olumlu etkiler de artar. Eğer olumsuz duyguları daha çok fark etmeye başlarsak olumsuz duyguların bizde yarattığı olumsuz etkiler azalır. Farkındalığın duygulanım düzenleme üzerinde olumlu etkileri olmakla birlikte negatif duyguların yarattığı olumsuzluklara karşı koruyucu etkisi vardır

                Zihinsel farkındalık ise zihnimizde olan bitenin ve düşüncelerin farkında olmaktır. Gün içerisinde zihnimizden o kadar çok düşünce geçer ki. Bunların çok azının farkında olabiliyoruz ne yazık ki. Aslında zihnimizden geçen düşünceler bizim için birer rehber ve duygularımızın oluşması için kaynaktır. Genellikle seminerlerimde ve eğitimlerde Mevlana’nın misafirhane isimli şiirini paylaşırım. Bu şiirde Mevlana aslında çok güzel özetlemiş hem zihinsel hem duygusal farkındalığı.

İnsan kısmi bir misafirhane,

Her sabah yeni birisi gelir.

Bir sevinç, bir bunalım, bir zalimlik. 

Aniden farkına varmak bir şeyin,

Hepsi beklenmedik misafir.

Hepsini karşılayıp eyle!

Evini vahşetle süpürüp, bütün mobilyalarını boşaltan

Bir kederler kalabalığı bile gelse.

Her geleni alnının akıyla misafir et.

Olur ki yeni bir zevk getirmek için, boşalttılar evini.

Karanlık düşünce, utanç ve garez,

Hepsini gülerek karşıla kapıda ve buyur et içeri.

Minnettar ol her gelene, kim gelirse gelsin.

Çünkü, bunların her birisi öte taraftan bir kılavuz olarak gönderildi.

Mevlana Celaleddin Rumi

Peki farkındalığımızı nasıl arttırabiliriz?

                Duyusal farkındalık için ben genellikle nefes egzersizi öneriyorum. Diyelim ki yolda yürüyoruz. Yolda yürürken nefesinize odaklanın, nefesinizin içinize girişine ve çıkışına odaklanın. Nefesin farkında olursak yolun da yolcunun da yolculuğunda farkında oluruz. Nefese odaklanma bizi ana çeker. Zihin karadeliğinden bizi kurtarır. Düşünce ve duygu fırtınasından bizi çeker ve ana odaklar. Bu şekilde 5 duyunuzun da farkında olmaya başlarsınız. Sürekli geçtiğiniz yolda daha önce hiç fark etmediğiniz bir evi, tabelayı ya da insanı fark edersiniz örneğin.

                Duygusal farkındalık için günlük tutabilirsiniz. Yalnız burada önemli olan duygunuzla alakalı yazıları olay ve durum olduktan hemen sonra yazmaktır. Eğer üzerinden süre geçerse, zihinsel süreçlerimiz düşüncelerimiz duyguyu ifade etmemizi etkiler. Bir not defteri alın. Gün içerisinde hissettiğiniz ve farkında olduğunuz duyguları bu not defterine yazın. Yanına da 100 üzerinden kaç hissettiğinizi yazın. Bu alıştırmaya devam ederseniz yazdığınız duyguların çeşitliliğinin arttığını, olumlu duyguların etkisinin çoğaldığını ve olumsuz duyguların etkisinin azaldığını deneyimleyeceksiniz.

Zihinsel farkındalık için de duygu günlüğüne benzer günlük tutabilirsiniz. Sonrasında hangi düşünce hangi duyguyu tetiklediğini saptayabilirsiniz. Düşünce meditasyonu yapabilirsiniz. Bu meditasyonda gözlerimizi kapatıp rahat bir şekilde oturuyoruz. Yapmamız gereken aklımıza gelen düşünceleri yargılamadan, değerlendirmeden sanki televizyon izlermiş gibi izlemek. Düşüncelerimiz bize birer misafir gelmiştir. Bu çalışma düşüncelerimizi fark etme ve düşüncülerimizin kalıcı olmadığını misafir gibi gelip geçici olduğunu anlama konusunda bize farkındalık kazandıracaktır.

Referans

https://sibelatasoy.com/farkindalik-turleri/     

Dunne, J. D. (2007, March). Mindfulness &Buddhist contemplative theory. Poster presented at the 2007 annual conference, Integrating Mindfulness-Based Approaches & Interventions into Medicine, Health Care, and Society, Worcester, MA.

Scroll to Top